Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu, halk arasında farklı kimliklerin veya kişiliklerin aynı kişide bulunması şeklinde tanımlanabilen, ancak gerçekte oldukça karmaşık bir ruhsal durumdur. Günümüzde “çoklu kişilik bozukluğu” ifadesinin yerine çoğunlukla Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu (DKB) adı kullanılmaktadır. Ergenlik döneminde yaşanan kimlik arayışı, duygu değişimleri, içe kapanma veya davranış farklılıkları her zaman bu bozukluğa işaret etmez.

Ergenlik; kişinin kendisini, çevresini ve geleceğini yeniden değerlendirdiği önemli bir gelişim dönemidir. Bu dönemde zaman zaman farklı davranışlar sergilemek, ruh halinde hızlı değişimler yaşamak veya arkadaş grubuna göre davranış biçimini değiştirmek gelişimin doğal parçaları olabilir. Bu nedenle Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu konusunda değerlendirme yapılırken yalnızca tek bir belirtiye bakılmaması gerekir.

Bu Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu Rehberi, ebeveynlerin ve bakım verenlerin konuyu daha doğru anlamasına yardımcı olmak, belirtilerin hangi durumlarda önemsenmesi gerektiğini açıklamak ve profesyonel değerlendirme gerektiren durumlar hakkında bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu Nedir?

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu olarak bilinen durum, güncel sınıflandırmalarda Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu olarak adlandırılır. Dissosiyasyon, kişinin düşünceleri, anıları, duyguları, davranışları ve benlik algısı arasında normalde bulunan bütünlüğün bozulmasıyla ilişkili bir durumdur.

Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu bulunan kişilerde birden fazla ayrı kimlik durumu veya belirgin biçimde farklı benlik durumları görülebilir. Bu durumlar arasında geçişler yaşanabilir. Bazı kişiler belirli zamanlarda yaptıklarını veya yaşadıklarını hatırlamakta zorlanabilir.

Ancak ergenlerde görülen her kişilik değişikliği Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu anlamına gelmez. Örneğin bir gencin evde sessiz, okulda konuşkan olması; farklı arkadaş gruplarında farklı davranması veya bazı günlerde daha içine kapanık görünmesi tek başına hastalık göstergesi değildir.

Ergenlik döneminde kimlik gelişimi devam ettiği için davranışlarda değişkenlik oldukça yaygındır. Tanı koyabilmek için belirtilerin sürekliliği, şiddeti, günlük yaşam üzerindeki etkisi ve başka olası açıklamalar uzman tarafından değerlendirilmelidir.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Dikkat çekebilecek durumlar arasında şunlar bulunabilir:

• Belirli zaman aralıklarına ilişkin açıklanamayan hatırlama güçlükleri
• Kişinin yaptığı bazı davranışları sonradan hatırlamakta zorlanması
• Kendisine ait olmayan düşünce veya davranışlar yaşıyormuş gibi hissetmesi
• Benlik algısında belirgin değişiklikler
• Konuşma biçiminde, davranışlarda veya tercihlerde belirgin farklılıklar
• Zaman zaman çevreyi gerçek dışı veya uzak hissetme
• Kendisinden kopmuş gibi hissetme
• Yoğun dalgınlık veya kopukluk dönemleri
• Günlük yaşamda açıklanması güç zaman kayıpları
• Okul, aile veya sosyal ilişkilerde belirgin işlev kaybı

Bu belirtilerin bazıları başka ruhsal veya nörolojik durumlarda da görülebilir. Dolayısıyla yalnızca internet üzerinden yapılan araştırmalarla tanı koymak doğru değildir.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu Neden Olur?

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu nedenleri konusunda tek bir sebep bulunmamaktadır. Dissosiyatif belirtilerin ortaya çıkmasında kişinin gelişimsel özellikleri, yaşadığı stresler, travmatik deneyimler ve çevresel koşullar gibi çeşitli faktörlerin rol oynayabileceği düşünülmektedir.

Özellikle çocukluk döneminde yaşanan ağır ve tekrarlayan stres veya travmatik deneyimler bazı kişilerde dissosiyatif belirtilerle ilişkili olabilir. Bununla birlikte travmatik bir deneyim yaşamış olmak otomatik olarak Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu gelişeceği anlamına gelmez.

Genetik yatkınlık, kişilik özellikleri, çevresel koşullar ve kişinin stresle başa çıkma biçimi de değerlendirmede dikkate alınabilir.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu ile Ergenlik Arasındaki Fark

Ergenlik döneminde ebeveynlerin en sık yaptığı hatalardan biri, normal gelişimsel değişiklikleri bir ruhsal bozukluğun belirtisi olarak değerlendirmektir.

Örneğin bir ergen;

• Bir gün ailesiyle çok iletişim kurarken başka bir gün yalnız kalmak isteyebilir.
• Giyim tarzını değiştirebilir.
• Müzik veya arkadaş tercihlerini sık sık değiştirebilir.
• Ailesine karşı farklı, arkadaşlarına karşı farklı davranabilir.
• Duygularını kısa süre içinde değiştirebilir.
• Kendisini ve geleceğini sorgulayabilir.

Bunlar tek başına Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu göstergesi değildir.

Asıl dikkat edilmesi gereken nokta, davranış değişikliklerinin belirgin bir kimlik kopukluğu, açıklanamayan hafıza sorunları veya ciddi işlev kaybıyla birlikte olup olmadığıdır.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu Nasıl Anlaşılır?

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu nasıl anlaşılır? sorusunun yanıtı yalnızca belirli bir belirti listesine bakılarak verilemez. Değerlendirme kapsamlı şekilde yapılmalıdır.

Uzman değerlendirmesinde gencin gelişim öyküsü, aile ilişkileri, okul yaşamı, sosyal çevresi, duygusal durumu ve yaşadığı stresler ele alınabilir. Ayrıca belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve günlük yaşamı nasıl etkilediği araştırılır.

Hafıza boşluklarının niteliği de önemlidir. Örneğin ergenin normal unutkanlık yaşaması ile belirli olayları veya zaman dilimlerini açıklayamadığı durumların birbirinden ayrılması gerekir.

Benzer belirtilere neden olabilecek farklı durumların da değerlendirilmesi önemlidir. Yoğun kaygı, depresif belirtiler, travma sonrası belirtiler, uyku sorunları, madde kullanımı, bazı nörolojik durumlar veya başka ruhsal sorunlar benzer şikâyetlere yol açabilir.

Bu nedenle Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu şüphesinde profesyonel değerlendirme önem taşır.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu Tanısında Nelere Bakılır?

Tanısal değerlendirmede özellikle şu konular üzerinde durulabilir:

• Kimlik algısındaki belirgin değişiklikler
• Dissosiyatif belirtiler
• Hafıza ve zaman algısındaki kopukluklar
• Günlük yaşamda işlev kaybı
• Okul başarısındaki değişiklikler
• Sosyal ilişkilerde yaşanan sorunlar
• Duygusal dalgalanmaların niteliği
• Travmatik veya yoğun stresli yaşantılar
• Başka ruhsal veya fiziksel durumların bulunup bulunmadığı

Tanı sürecinde ebeveynlerden alınan bilgiler de özellikle ergenlerde önemli olabilir. Çünkü genç, bazı belirtilerin farkında olmayabilir veya yaşadığı deneyimleri anlatmakta zorlanabilir.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğunda Aileler Ne Yapmalı?

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu şüphesi aile açısından kaygı verici olabilir. Ancak öncelikle sakin kalmak ve genci etiketlemekten kaçınmak gerekir.

“Senin içinde başka biri var”, “Bunu bilerek yapıyorsun” veya “Sen normal değilsin” gibi ifadeler gencin kendisini daha fazla baskı altında hissetmesine neden olabilir.

Bunun yerine gözlemlenen davranışlar sakin şekilde takip edilebilir. Örneğin unutkanlıkların ne zaman ortaya çıktığı, hangi durumlarda davranış değişikliği yaşandığı ve okul veya sosyal yaşamda ne gibi sorunların ortaya çıktığı not edilebilir.

Aile içinde güvenli ve yargılayıcı olmayan bir iletişim ortamı oluşturmak önemlidir. Genç yaşadığı deneyimleri anlatmak istediğinde onu dinlemek, yaşadıklarını küçümsememek ve zorla konuşturmaya çalışmamak daha sağlıklı bir yaklaşım olabilir.

Belirtiler belirginse veya günlük yaşamı etkiliyorsa çocuk ve ergen ruh sağlığı alanında çalışan bir uzmandan değerlendirme alınması uygun olacaktır.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu Ne Zaman Uzman Desteği Gerektirir?

Aşağıdaki durumlarda profesyonel değerlendirme özellikle önemlidir:

• Belirgin hafıza boşlukları oluşuyorsa
• Genç yaşadığı bazı olayları açıklayamıyorsa
• Kimlik algısında ciddi kopukluklar görülüyorsa
• Okul başarısı belirgin biçimde düşüyorsa
• Sosyal ilişkiler ciddi şekilde bozuluyorsa
• Günlük sorumluluklarını yerine getirmekte zorlanıyorsa
• Gerçeklik algısıyla ilgili ciddi sorunlar yaşanıyorsa
• Kendisine zarar verme düşünceleri ortaya çıkıyorsa
• Yoğun ve kontrol edilmesi güç davranış değişiklikleri varsa

Özellikle kendine zarar verme veya intihar düşüncesi söz konusu olduğunda beklemeden acil profesyonel yardım alınmalıdır.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu gerçekten görülebilir mi?

Evet, dissosiyatif belirtiler ergenlik döneminde görülebilir. Ancak ergenlikteki normal kimlik gelişimi ile Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu birbirinden ayrılmalıdır. Tanı yalnızca uzman değerlendirmesi sonucunda konulabilir.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu ile normal ergen davranışları arasındaki fark nedir?

Normal ergenlikte ruh hali, ilgi alanları, arkadaş çevresi ve davranışlar değişebilir. Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu söz konusu olduğunda ise belirgin kimlik kopuklukları ve bazı durumlarda açıklanamayan hafıza sorunları görülebilir.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu neden ortaya çıkar?

Tek bir nedeni yoktur. Gelişimsel özellikler, yoğun stres, travmatik yaşantılar ve kişinin stresle başa çıkma biçimi gibi birçok faktör rol oynayabilir.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu belirtileri her zaman aynı mıdır?

Hayır. Belirtilerin şekli ve yoğunluğu kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde hafıza sorunları ön plandayken bazı kişilerde kimlik algısındaki değişiklikler veya dissosiyatif deneyimler daha belirgin olabilir.

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu tanısı nasıl konulur?

Tanı; kişinin öyküsü, belirtileri, gelişim süreci, günlük yaşam üzerindeki etkiler ve benzer belirtilere neden olabilecek diğer durumların değerlendirilmesiyle konulur.

Ebeveynler çocuklarına nasıl yaklaşmalıdır?

Yargılayıcı, suçlayıcı veya korkutucu ifadelerden kaçınılmalıdır. Genç dinlenmeli, gözlemlenen belirtiler takip edilmeli ve gerekli görüldüğünde çocuk ve ergen ruh sağlığı alanında uzman bir profesyonelden değerlendirme alınmalıdır.

Her unutkanlık Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu anlamına gelir mi?

Hayır. Sınav stresi, yoğunluk, uykusuzluk, dikkat sorunları veya günlük yaşamın doğal unutkanlıkları hafıza problemlerine yol açabilir. Önemli olan unutkanlığın niteliği, sıklığı ve kişinin yaşamını ne ölçüde etkilediğidir.

Sonuç: Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu Nasıl Ele Alınmalıdır?

Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu, toplumda zaman zaman yanlış anlaşılan karmaşık bir konudur. Ergenlik döneminde görülen her davranış değişikliği veya ruh hali değişimi bu durumun göstergesi değildir. Özellikle kimlik gelişimi ile klinik düzeydeki dissosiyatif belirtilerin birbirinden ayrılması gerekir.

Belirgin hafıza boşlukları, kimlik algısında ciddi kopukluklar, günlük yaşamda işlev kaybı veya kişinin kendisiyle ilgili açıklamakta zorlandığı deneyimler varsa profesyonel değerlendirme önem kazanır.

Bu Ergenlerde Çoklu Kişilik Bozukluğu Rehberi, konu hakkında genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Tanı koymak veya kişisel bir değerlendirme yapmak için çocuk ve ergen ruh sağlığı alanında çalışan yetkin bir uzmana başvurulmalıdır.